In een recente zaak traden wij op voor een medewerker die jarenlang gewerkt had in een dagbladwinkel in Antwerpen die werd uitgebaat door de onderneming van zijn vader. Hij stond in voor de dagelijkse leiding van de winkel: klanten bedienen, leveringen ontvangen, administratie bijhouden en mee toezien op de openingsuren. Voor dit werk bestond er een geschreven arbeidsovereenkomst als bediende en hij ontving elke maand loon.
Na het faillissement van de vennootschap besliste de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ) om de medewerker ambtshalve te schrappen uit het werknemersstelsel. Volgens de RSZ was hij geen echte werknemer maar iemand die feitelijk als zelfstandige werkte, omdat hij zijn uren grotendeels zelf kon organiseren, boven de winkel woonde en praktische beslissingen nam in de zaak. Hij was de zoon van de enige bestuurder en bovendien zelf eigenaar van het pand waarin de winkel gevestigd was. Ook zijn moeder was als werknemer in de winkel werkzaam.
De ambtshalve schrapping door de RSZ werd betwist en de kwestie werd voorgelegd aan de Arbeidsrechtbank. De rechtbank analyseerde de samenwerking in het licht van de zogenaamde Arbeidsrelatiewet, en boog zich met name over zowel de schriftelijke overeenkomst als de manier waarop in de praktijk werd samengewerkt. De rechtbank vertrok van het principiële uitgangspunt dat iemand werknemer is wanneer hij of zij werkzaamheden verricht, loon ontvangt én onder het gezag van een werkgever staat. Om dat laatste en tevens cruciale element – de gezagsrelatie – te beoordelen, is niet beslissend hoeveel vrijheid iemand heeft in de dagelijkse organisatie van het werk, maar wel wie uiteindelijk de beslissingen neemt, wie investeert in de onderneming en wie toezicht houdt.
Uit de voorgelegde bewijsstukken bleek dat de medewerker naar buiten toe als werknemer werd gezien, maandelijks loon ontving en dat de eindbeslissingen en controle bij de enige bestuurder lagen. De RSZ slaagde er op zijn beurt niet in om aan te tonen dat de feitelijke uitvoering onverenigbaar was met het werknemersstatuut. De rechter bevestigde daarom het werknemersstatuut en vernietigde de beslissing van de RSZ.
Het vonnis geeft daarmee een correcte lezing van de wettelijke principes en sluit ook keurig aan bij de recente rechtspraak van het Hof van Cassatie. Iemand is werknemer als hij werkt, loon krijgt én onder het gezag van een werkgever staat. Partijen mogen een label “werknemer” of “zelfstandige” dragen, maar uiteindelijk geeft de feitelijke manier van samenwerken de doorslag.